Boer vindt land. Vlaamse migranten en Noord-Amerika

Het is een opvallend verschijnsel: zowat iedereen die vandaag in het Meetjesland woont, hoort oudere familieleden vroeg of laat vertellen over verwanten die, vele tientallen jaren geleden, naar de Verenigde Staten of Canada verhuisden. Sommigen keerden terug, anderen bleven ter plaatse en bouwden daar hun leven uit. Verwonderlijk is dit niet: de Oost-Vlaamse regio behoorde tot de streken van België met de grootste aantallen landverhuizers. Hoewel de migratiestromen naar Wallonië en Noord-Frankrijk getalsmatig belangrijker waren, sprak én spreekt die naar Noord-Amerika meer tot de verbeelding. Een verhuis naar het schijnbaar eindeloze continent stond op vele vlakken gelijk met een nieuw begin. De trans-Atlantische migratie vanuit het Meetjesland en de rest van het land mag dan wel niet dezelfde massale omvang hebben gehad als die uit het Groothertogdom Luxemburg of Ierland, zij was voldoende ingrijpend om de betrokkenen en de hele samenleving blijvend te tekenen.

Het verhaal begint met de aanleiding tot de verhuis, in grote mate een gevolg van de economische transformaties die België in de 19de eeuw doormaakte. Na een lange reis, eerst per zeilschip en vanaf ca. 1880 per stoomschip, werden de migranten veelal door verwanten of kennissen opgevangen aan de overzijde van de Atlantische Oceaan. Toch waren de pioniersjaren niet eenvoudig, al hielp gemeenschapsvorming bij de integratie in de Amerikaanse en Canadese samenleving. Contacten met de achterblijvers bleven in dit hele proces van onschatbare waarde, en zelfs vandaag trachten families na soms na vele decennia van vervreemding de draad weer op te nemen.

Het onderzoek dat aan de basis van Boer vindt land ligt, is het werk van migratiespecialisten uit de academische en heemkundige wereld. Zij maakten gebruik van een rijke en gevarieerde waaier bronnen, van overheidsrapporten over kranten tot dagboeken en brieven die de migratiebeweging een menselijk, herkenbaar gelaat geven. Op basis van dit materiaal, zowel uit openbare instellingen als uit familiale archieven, tekende architectenbureau Mimesis een tentoonstelling uit die in beeld en geluid de beleving, vertwijfeling, euforie en heimwee van de vele duizenden Meetjeslandse migranten bijna tastbaar maakt. Het bijhorende boek is een omvattende studie waarin de migratie naar Noord-Amerika met veel zin voor precisie wordt beschreven en gekaderd, en vormt tevens een leidraad voor wie zelf naar het verhaal van uitgeweken familieleden of dorpsgenoten op zoek wil.

Realisaties

•   “Boer vindt land. Vlaamse migranten en Noord-Amerika", tentoonstelling in het Caermersklooster in Gent van 10 juli tot 14 september 2014 als onderdeel van het Museum van de Vlaamse Sociale Strijd
•   Boer vindt land. Vlaamse migranten en Noord-Amerika / Andreas Stynen (red.). Leuven: Davidsfonds, 2014. 240 pp., ill. (Bijdragen Museum van de Vlaamse Sociale Strijd, nr. 28)