Rien de plus international. Naar een comparatieve en transnationale historiografie van nationale bewegingen

Nationalisme is sinds het einde van de 18e eeuw een belangrijke factor in de Europese geschiedenis. Vandaag de dag blijft nationalisme een complex fenomeen dat een grote invloed heeft op culturele en politieke ontwikkelingen. De deelnemers op het gebied van nationalisme, verzameld in nationale bewegingen, speelden een rol in zowel staatsvorming als staatsfragmentatie door de processen van natievorming en nationale identificatie. Hierin vertonen de nationale bewegingen in Europa gemeenschappelijke kenmerken. Dit feit wordt echter onvoldoende weerspiegeld in het academisch onderzoek van het onderwerp - een transnationale en/of vergelijkende benadering wordt zelden toegepast in de geschiedschrijving van de nationale bewegingen. Bovendien wordt dit onderzoek belemmerd door de staat van de bronnen en door de onbevredigende verzameling en toegankelijkheid van informatie met betrekking tot deze nationale bewegingen. Hierdoor ontbreekt vaak de noodzakelijke empirische basis voor het ontwikkelen van theorieën over nationalisme. Daarom heeft de ADVN het NISE-project (National movements and Intermediary Structures in Europe) opgezet. NISE is een wetenschappelijk, heuristisch, historiografisch en archiverend instrument voor onderzoek naar nationale bewegingen in Europa. Het voorziet, binnen één project, in een verscheidenheid aan behoeften met betrekking tot onderzoek en bronnen. Deze publicatie schetst het thematische kader waarbinnen NISE zich bevindt en de onderzoeksomgeving waarin het project wordt uitgevoerd. Dit omvat de theoretische verklaringsmodellen (met, als voorbeeld, enkele verwijzingen naar de toepassing ervan in België/Vlaanderen), het onderzoek naar factoren die nationale bewegingen succesvol hebben gemaakt (zowel een reeks objectieve - politieke, sociale en culturele - omstandigheden als nationale mobilisatiecampagnes) en de historiografische methodologie, samen met de instrumenten die studies binnen beide soorten onderzoek ten goede komen. Het doel van de publicatie of, in voorkomend geval, het project is om een vergelijkende en transnationale benadering van de geschiedenis van nationale bewegingen mogelijk te maken. Er is immers "rien de plus international que la formation des identités nationales" (Thiesse 1999, 11).