Studiedag erfgoed en AI 17 juni 2026
ADVN, coördinator van MODAL en Cartoons in Context, organiseert samen met zusterprojecten Glashelder en CHAI-T op 17 juni 2026 een studiedag om de mogelijkheden en struikelblokken omtrent het gebruik van AI-toepassingen in de erfgoedsector verder te verkennen. Key-notespreker is Julia Noordegraaf, hoogleraar Digitaal Erfgoed aan de Universiteit van Amsterdam. Bent u geïnteresseerd? Inschrijven is noodzakelijk en kan langs hier.
Kansen en kanttekeningen
Wat gaan we doen?
Wat gebeurt er als we AI loslaten op erfgoeddata? In MODAL, CHAI-T, Glashelder en Cartoons in Context leverde dat niet alleen resultaten op, maar ook een reeks vragen. Die vormen het vertrekpunt van deze studiedag. Met een inspirerende keynote, concrete cases, debatten en demo’s maken we er een actieve dag van. Geen eenrichtingsverkeer, wél ruimte om met elkaar in gesprek te gaan en kennis te delen. Generatieve AI evolueert razendsnel, en de mogelijkheden en verwachtingen verschuiven mee. We bekijken de onderzoeksresultaten uit onder andere bovengenoemde projecten dus met de nodige nuance.
Voor wie?
Bent u actief in de cultureelerfgoedsector en bent u benieuwd naar het potentieel van generatieve AI? Gaat u graag mee in gesprek over de hindernissen die het gebruik van deze technologie met zich meebrengt? Of wil u vooral bijleren en horen waar de sector vandaag staat? Dan is deze studiedag interessant voor u.
Praktisch
De studiedag vindt plaats op 17 juni 2026, van 10 tot 17u (inloop vanaf 9u30) in De Winkelhaak (Lange Winkelhaakstraat 26, Antwerpen). Deelname is gratis maar inschrijven verplicht, dat kan hier.
Kan u niet aansluiten, maar blijft u graag op de hoogte van de collegagroep en toekomstige activiteiten over erfgoed en AI? Meldt u dan hier aan voor de colleganieuwsbrief 'Erfgoed en AI'.
Programma
Key-notelezing door Julia Noordegraaf (hoogleraar Digitaal Erfgoed aan de Universiteit van Amsterdam) Augmented Intelligence: AI en de complexiteit van menselijke cultuur
De introductie van kunstmatige intelligentie in bijna alle maatschappelijke domeinen brengt innovatie maar stelt ons tevens voor nieuwe uitdagingen. In het domein van cultureel erfgoed ontstaan nieuwe mogelijkheden voor het op grote schaal ontsluiten van collecties en het op nieuwe, spectaculaire wijze inzichtelijk maken van cultuur en geschiedenis. Tegelijkertijd roept de inzet van AI in het domein van cultuur vragen op over de grenzen van computationele interpretatie, authenticiteit en creativiteit. Deze lezing gaat in op het gebruik van AI in het cultureel erfgoed domein, de mogelijkheden ervan voor historisch onderzoek op basis van erfgoedbronnen en de manier waarop kunstenaars experimenteren met de grenzen van AI. De kern van het betoog is dat we toe moeten werken naar een vorm van augmented intelligence, waarbij mensen samenwerken met technologie die responsief is ten aanzien van de complexiteit van menselijke cultuur.
Noordegraaf leidt o.a. het onderzoeksprogramma en lab Creative Amsterdam (CREATE), dat de geschiedenis van stedelijke creativiteit bestudeert met behulp van digitale data en methoden. Ze is als bestuurslid betrokken bij CLARIAH-NL, de nationale infrastructuur voor digitaal geesteswetenschappelijk onderzoek. Daarnaast coördineert Noordegraaf, in de context van het Europese Time Machine-project, de realisatie van de Amsterdam Time Machine: een "digital twin" voor locatiegebonden, gepersonaliseerde toegang tot historische informatie uit erfgoedbronnen over Amsterdam.
Discussieer mee: keuze uit 2 debatsessies
AI-beleid: Als culturele of erfgoedinstelling wil u het liefst zo veel mogelijk materiaal publiek toegankelijk maken en ontsluiten. Maar wat zijn de gevolgen als u open toegang biedt tot uw collecties in een tijd waarin genAI niet alleen opties biedt, maar ook een bedreiging vormt? Met Annemieke Romein (Universiteit Twente, HAICu, Transkribus), Ingrid Oostendorp (KVAN, Pilot Tot op de bodem!) en Steven Claeyssens (conservator digitale collecties bij de KB).
Ecologie: Wat zijn de ecologische implicaties van het massale gebruik van AI-toepassingen, en welke duurzame keuzes kan en durft u als organisatie maken? Voer voor discussie, onder meer met Jesse van Oort (TNO, GPT-NL), Johan Loeckx (VUB, FARI, CollectiveUp) en Dennis Vanden Auweele (VUB, Kenniscentrum Data & Maatschappij).
Aan de slag: vijf interactieve workshops
(Gen)AI en datasoevereiniteit: Hoe afhankelijk zijn we voor ons databeheer? En is dat een probleem? | Door Dennis Vanden Auweele (VUB)
Begrippenkader: AI is een containerbegrip geworden: uitgehold of juist te vol? | Door Tess Dejaeghere (Universiteit Gent)
Financiën: Hoe maken we het als sector haalbaar om technologische transitie in tijden van snelle AI-ontwikkelingen bij te benen? | Door Marc Holtman (Stadsarchief Amsterdam)
Collegagroep Erfgoed en AI: Overleg mee over het potentieel van deze nieuwe collegagroep! | Door Annemieke Romein (o.a. Universiteit Twente, HAICu) en René Duursma (coördinator Beeld & Geluid Groninger Archieven)
AI-attributie: Hoe duiden we het gebruik van AI-toepassingen op een transparante en consistente manier? | Door Sarah Eloy en Eva Andersen (Universiteitsbibliotheek Gent)
Praktisch
Hier vindt u een uitgebreidere beschrijving van het programma.
De studiedag vindt plaats op 17 juni 2026, van 10 tot 17u (inloop vanaf 9u30) in De Winkelhaak (Lange Winkelhaakstraat 26, Antwerpen). Deelname is gratis maar inschrijven verplicht, dat kan hier.
Kan u niet aansluiten, maar blijft u graag op de hoogte van de collegagroep en toekomstige activiteiten over erfgoed en AI? Meldt u dan hier aan voor de colleganieuwsbrief 'Erfgoed en AI'.